Мемлекет басшысының республикада цифрлық хаб құру жөніндегі тапсырмасын іске асыру белсенді кезеңге көшіп жатыр. Каспий және құрлықтағы магистральдар деректер ағындары үшін маршруттар жасайды, ал жаңа класты инфрақұрылым нысандарының пайда болуы оларды ел ішінде өңдеуге мүмкіндік береді.
Цифрлық дамудан цифрлық стратегияға
Соңғы жылдары Қазақстандағы «цифрлық даму» ұғымы мемлекеттік сервистерді жаңғырту мен интернетке қолжетімділікті кеңейту шеңберінен әлдеқайда асып кетті. Сайлау алдындағы бағдарламасында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев салаға стратегиялық міндет қойды — деректер транзитін, бұлт қызметтерін және есептеу қуаттарын біріктіретін цифрлық хаб құру.
Бұл мақсат 2023 жылы Цифрлық трансформация концепциясында ресімделді. Онда Қазақстан тек Еуропа мен Азия нарықтарының арасындағы байланыстырушы буын ретінде емес, халықаралық трафикті қайта бөлуге және өңдеуге қабілетті аумақ ретінде қарастырылды. Елдің географиялық орналасуы — экономикалық ресурсқа айналуда. Әсіресе есептеу қуаттарына жаһандық сұранысты қалыптастырып отырған жасанды интеллект технологияларының қарқынды өсуі аясында.
Қазір қалыптасып жатқан инфрақұрылым
«Қолжетімді Интернет» ұлттық жобасында болашақ хабтың инфрақұрылымдық негізін қамтамасыз ететін негізгі бағыттар анықталған:
- Каспий арқылы өтетін су астындағы талшықты-оптикалық байланыс желісін салу
- «Батыс–Шығыс» оптикалық гипермагистралін дамыту
- Заманауи дата-орталықтар желісін құру
- Халықаралық трафикті қабылдай алатын carrier-neutral алмасу нүктелері
Жиынтығында бұл компоненттер халықаралық трафиктің Қазақстан аумағы арқылы тек транзитпен өтіп қана қоймай, ел ішінде қалып, қосылған құн көзіне айналатын маршрут қалыптастырады.
Транскаспий ВОЛС бойынша жұмыстар практикалық кезеңге өтті. Теңіз зерттеулері жүргізілді, талшықтарды зертханалық сынау аяқталды. Жоба 400 Тбит/с өткізу қабілетіне есептелген — бұл ірі әлемдік жобалардың параметрлерімен салыстырылады. Ол Қазақстан инфрақұрылымын Әзербайжан желілерімен, әрі қарай Еуропа нарықтарымен байланыстырып, цифрлық алмасудың балама маршрутын құруы тиіс.
Жекеменшік инвесторлар (Freedom Telecom қоса) қатысуымен іске асырылатын «Батыс–Шығыс» гипермагистралі бұл арнаны Қытайға дейін жалғастырады. Бұл шешім сигналдағы кідірісті азайтуға, деректер беру тұрақтылығын арттыруға және халықаралық интеграция мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Қуаттардың парадоксы: трафик бар, алаңдар жоқ
Алайда магистральдық желілер өздігінен транзитті экономикалық модельге айналдырмайды. Деректердің тауарға айналуы үшін трафикті өңдеуге, бұлт қызметтерін орналастыруға және жасанды интеллектке қызмет көрсетуге қабілетті инфрақұрылым қажет.
Осы тұста Қазақстан парадокспен бетпе-бет келді: 2024 жылдың ортасында елде 66 дата-орталық болды, бірақ басым көпшілігі корпоративтік міндеттерге бағытталған және жаңа цифрлық сервистердің талаптарына сай емес еді. Жоғары сенімділік деңгейіндегі қуаттардың тапшылығы айтарлықтай қалды.
Akashi нені өзгертеді
Бұл жағдай Астанада коммерциялық дата-орталық Akashi құрылысының басталуымен өзгере бастады. Оның ерекшеліктері екі параметрге сыйғызылған:
- Қуат ауқымы — 100 МВт-қа жетеді (4,2 мың стойка)
- Архитектурасы — Tier IV стандарты бойынша жобаланған
Бұл деңгейдегі ақауға төзімділік бұлт платформаларының, жоғары жүктемелі есептеулердің және AI-инфрақұрылымның жұмысы үшін аса маңызды. Дәл осындай класс нысандар — халықаралық технологиялық операторлардың нарыққа шығуының басты шарттарының бірі.
Жобаға China Mobile International және Fortinet өз қызығушылықтарын білдіріп қойды — бұл алаңның жаһандық ойыншылар үшін тартымдылығы артып келе жатқанын көрсетеді.
Коридордың артықшылығы
Қазақстан екі стратегиялық оське орналасқан: Каспий бассейні (Әзербайжан, Иран, Еуропа) және Шығыс–Батыс құрлық коридоры (Қытай–Еуропа Орталық Азия арқылы). Akashi-дің Астанадағы кампусындағы бірнеше тәуелсіз оптикалық кіріс аймақтық бұлт операторларына бұрын Франкфурт немесе Сингапур арқылы маршрутталуы тиіс болған байланыс пен есептеу қуатын береді.
Қорытынды: Қазақстан трафик арқылы өтетін елден трафик аяқталатын елге айналуда.